چرا در آغوش کشیدنِ علم توسط پاپ مهم است؟

در مطالب کوتاه/نوشته شده در سال ۲۰۱۵ توسط
سردبیر: مطلبِ زیر توسطِ یک اقلیم‌شناس و فعالِ سیاسی و اجتماعی سرشناس به نام یوهان روک‌اشتروم نوشته شده است. او درباره‌ی اهمیتِ نامه‌ی تعالیمِ پاپ فرانسیس و ارتباطِ تنگاتنگِ آن‌ با جنبش اجتماعی و علمی «اقدامِ برای اقلیم» (climate action) می‌نویسد. نزدیک شدنِ دو نهادِ مذهب و علم اتفاقی نادر، اما میمون است؛ چرا که چالش‌های اجتماعی و زیست‌محیطیِ به وجود آمده در اثرِ توسعه‌ی مدرن آن‌چنان بزرگ و عمیقند که احتمالاً برای حلِ آن‌ها چاره‌ای جز پایان بخشیدن به شکافِ تاریخی دو نهادِ نیرومندِ مذهب و علمِ مدرن وجود ندارد.

در تاریخِ ۱۸ ژوئن ۲۰۱۵ پاپ فرانسیس نامه‌ی تعالیمِ پاپ[۱] خود به نامِ «درباره‌ی مراقبت از خانه‌ی مشترکمان»‌[۲] را منتشر کرد. این نامه به خاطر حمایت صریح‌اش از دانشِ تغییرِ اقلیم[۳] موردِ بزرگ‌داشتِ بسیاری قرار گرفته است. اما اهمیتِ آن به مراتب فراتر از تأییدِ شواهدِ علمی موجود درباره‌ی تغییرِ اقلیم است، چرا که در آن به تحولاتِ عظیمی که در اکوسیستمِ سیاره‌ی زمین در حالِ رخ دادن است نیز اشاره شده است. این نکته که پاپ توانسته است «مذهب» و «علم» را با هم تلفیق کند (همه می‌دانیم که رابطه‌ی این‌دو چندان راحت و صمیمی نبوده است)، نشان دهنده‌ی یک تغییرِ بنیادی در جهان‌بینی است.

از زمانِ آغاز به کار پاپ فرانسیس در بهار ۲۰۱۳، آکادمی علومِ واتیکان[۴] دانشمندانِ اقلیم‌شناس، اقتصاددانان و مؤلفانِ مختلف را گردِ هم آورده است. گفتگوی بین دانشمندانِ سیستمِ زمین و واتیکان در سطحی نوین و کاملاً بی‌سابقه‌ جریان یافته است. چند ماهِ پیش، من و همکارانم استادان پاول کروتسن[۵]، ویراب‌هادران راماناتان[۶] و جان شِلن‌هوبر[۷] در یک کارگاهِ علمی یک روزه درباره‌ی ابعادِ اخلاقیِ تغییرِ اقلیم[۸] و انسانیتِ پایا[۹] شرکت کردیم. در این کارگاه که اقتصاددان‌هایی نظیرِ جفری سَکس[۱۰] و سِر پَرتا دَسگوپتا[۱۱] از دانشگاه کمبریج نیز حضور داشتند، کاردینال پیتر تورک‌سون[۱۲] به ما یادآوری کرد که «ما در حالِ شکستنِ برخی از زیرساختی‌ترین مرزهای طبیعی هستیم».

واژه‌های موردِ استفاده‌ی تورک‌سوناز به تحقیقاتِ مربوط به مرزهای سیاره‌ای[۱۳] که زیرِ نظرِ گروهِ من در «مرکزِ‌ تاب‌آوری استکهلم»[۱۴] و توسطِ دانشمندانی از سراسرِ جهان انجام می‌شود اشاره می‌کند. اولین نسخه‌ی این تحقیقات[۱۵] در سال ۲۰۰۹ و به‌روزرسانی آن در سالِ ۲۰۱۵[۱۶] منتشر شد. انگیزه‌ی ما از انجامِ این تحقیق‌ها، شدت گرفتنِ هشدارهایی بود که درباره‌ی مقیاسِ تأثیر‌های انسان بر زمین می‌شنیدیم. در واقع، انسان‌ها، به ویژه در جوامعِ ثروتمند که بیش از همه مصرف می‌کنند، مهم‌ترین موتور محرکه‌ی ایجادِ این تغییرات در سیستمِ زمین هستند. ما چرخه‌های کربن، آب و نیتروژنِ زمین را تغییر می‌دهیم؛ و ترکیبِ شیمیایی آبِ اقیانوس‌ها را عوض می‌کنیم. هفته‌ی گذشته، محققان اعلام کردند که شواهدی یافته‌اند که ما در میانه‌ی ششمین انقراضِ بزرگ حیات در تاریخِ کره‌ی زمین[۱۷] هستیم.

نامه‌ی تعالیمِ‌ پاپ که قاطعانه بر دستاوردهای علمی تکیه کرده است و با تحلیل‌های ما نیز هماهنگیِ کامل دارد چنین می‌گوید: «نیک‌داری سیاره‌ای» (planetary stewardship) باید به زیربنایِ ارزش‌ها، باورها و سیستم‌های اقتصادی ما تبدیل گردد.» این یک سندِ فوق‌العاده در بابِ ضرورتِ اخلاقیِ اقدامِ برای اقلیم (climate action) است که همه‌ی شهروندانِ جهان را به سفری از جنسِ امید و کِرامت فرا می‌خواند.

«نیک‌داری سیاره‌ای» باید به زیربنایِ ارزش‌ها، باورها و سیستم‌های اقتصادی ما تبدیل گردد. — نامه‌ی تعالیمِ‌ پاپ

یک‌بار دیگر، این بیاناتِ اخلاقی به شکلی خیره‌کننده هم‌راستا با شواهدِ علمی هستند. شواهدِ گسترده‌ای وجود دارد که به ما نشان می‌دهد بروزِ تحولاتِ عظیمِ در سیستمِ اقتصادی‌‌مان، ما را قادر خواهد ساخت که خیر و رفاهِ بیشتری برای همگان در آینده‌ای پایا به ارمغان بیاوریم. اگر به سراغِ ایجادِ تحولاتِ پایا[۱۸] در مدل‌های اقتصادیِ فعلی که اغلب «کسب و کارِ مرسوم» (business as usual) نامیده می‌شوند نرویم، مسیری پُرخطر[۱۹] را برای انسانیت انتخاب کرده‌ایم. کسب و کارِ مرسوم اقبالِ اندکی برای آوردنِ نیک‌بود[۲۰] به جهانی که شاید تا سالِ ۲۰۵۰ جمعیتی معادلِ ۹ میلیارد نفر داشته باشد دارد. تنها با متحول شدن به یک جهانِ پایاست که زمین این فرصت را خواهد یافت که توسعه‌‌های اجتماعی و اقتصادی موردِ نیاز ما را در امروز و آینده تأمین کند؛ به ویژه نیازهای روزافزون در حوزه‌ی سلامت و رفاه. یکی از کارهای ضروری، در نظر گرفتن هدفِ «انتشارِ صفر» (zero emission) و رهایی کامل از قیدِ سوخت‌های فسیلی تا میانه‌ی قرنِ جاری است. این کار شدنی است، فن‌آوری موردِ نیاز آماده است و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر نیز سرعت می‌گیرد.

دخالتِ پاپ فرانسیس، حساب شده و در لحظه‌ای بسیار حساس انجام شد. سالِ ۲۰۱۵ منحصر به فرد است. در ماهِ جولای، رهبران جهان با هم ملاقات خواهند کرد تا درباره‌ی چگونگی تأمینِ مالی برنامه‌های توسعه‌ی پایا گفتگو کنند. در ماهِ سپتامبر آن‌ها مجدداً ملاقات خواهند کرد تا درباره‌ی ۱۷ هدفِ مشترکِ جهانی برای توسعه به توافق برسند. در ماهِ دسامبر، آن‌ها مجدداً گردهم خواهند آمد تا توافق‌نامه‌ی اقلیمی را محکم‌تر کنند.

در ماهِ آوریل، لیگِ زمین[۲۱] که شاملِ گروهی از دانشمندانِ دغدغه‌مند[۲۲] است گردِ هم آمدند و من این اقبالِ را داشتم که آن اجلاس را مدیریت کنم. آن‌ها «بیانیه‌ی زمین»[۲۳] را صادر کردند که مهم‌ترین بخش‌های ضروری برای توافق‌نامه‌ی اقلیم را بر می‌شمارد. این بیانیه موردِ تأییدِ دزموند توتو[۲۴] عضوِ شورای کلیساها و مذاهب برای صلح[۲۵] واقع شده است. رهبرانِ مذهبی در حالِ بسیج‌شدن پیرامون چالش‌های جهانیِ زیست‌محیطی هستند.

این فرصتی است که شاید برایِ هر نسل یک‌بار رخ دهد؛ فرصتی برای غلبه بر اینرسی‌ مسیرِ فعلی و طرحِ مسیری پایا برای همگان. دخالتِ پاپ وزنی عظیم به این جنبش می‌دهد؛ که به لطفِ آن شاید بتوانیم به نتیجه‌ای مثبت‌تر (در مقایسه با شکست‌هایمان در مذاکرات سال‌های گذشته) برسیم. چرا که پنجره‌ی فرصت‌ها به سرعت در حال بسته شدن است.

یوهان روک‌شتروم
یوهان روک‌شتروم، مدیر مرکزِ تاب‌آوری استکلهم و مدرسِ‌ مدیریتِ منابعِ طبیعی در دانشگاه استکلهم است که قبلاً نیز مدیریتِ موسسه‌ی محیطِ زیست استکلهم بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۲ را به عهده داشته است. او یکی از چهره‌های شاخص جهانی در حوزه‌ی پایایی و چالش‌های زیست‌محیطی و اجتماعی است. او سرپرستِ تیمِ تحقیقاتی‌ توسعه دهنده‌ی چارچوبِ «مرزهای سیاره‌ای» بوده که مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی امروز را در قالب چندین شاخصِ مهم دسته‌بندی می‌کند و برای هر شاخص حدِ مرزی که نباید از آن تجاوز کرد تعیین می‌کند. او در سوئد نیز در شمار سرشناس‌ترین دانشمندان و فعالان در حوزه‌ی محیط زیست به شمار می‌رود.

هدف ما در مجلهٔ یوتوپیا افزایش دانایی عمومی دربارهٔ مشکلات اجتماعی و زیست‌محیطی است. مطالب مجله با عشق انتخاب، ترجمه و منتشر می‌شوند. بهترین و تنها دلگرمی برای ما این است: مطالب ما را بخوانید، درباره‌شان فکر کنید، با ما حرف بزنید!


  1. encyclical 

  2. Laudato Si: On care for our common home 

  3. climate change 

  4. Pontifical Academy of Sciences 

  5. Paul Crutzen 

  6. Veerabhadran Ramanathan 

  7. John Schellnhuber 

  8. moral dimensions of climate change 

  9. sustainable humanity 

  10. Jeffrey Sachs 

  11. Sir Partha Dasgupta 

  12. Cardinal Peter Turkson 

  13. planetary boundaries 

  14. Stockholm Resilience Centre 

  15. Rockström, J., Steffen, W., Noone, K., Persson, Å., Chapin III, F.S., Lambin, E., Lenton, T.M., Scheffer, M., Folke, C., Schellnhuber, H., 2009. Planetary boundaries: exploring the safe operating space for humanity. Ecology and society 14, 32. 

  16. Steffen, W., Richardson, K., Rockström, J., Cornell, S.E., Fetzer, I., Bennett, E.M., Biggs, R., Carpenter, S.R., Vries, W. de, Wit, C.A. de, Folke, C., Gerten, D., Heinke, J., Mace, G.M., Persson, L.M., Ramanathan, V., Reyers, B., Sörlin, S., 2015. Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet. Science 347, 1259855. doi:10.1126/science.1259855 

  17. sixth mass extinction of life on Earth 

  18. sustainable transformation 

  19. high-risk path 

  20. wellbeing 

  21. the Earth League 

  22. concerned scientist 

  23. the Earth Statement 

  24. Desmond Tutu 

  25. World Council of Churches and Religions for Peace 

0 £0.00
برو بالا